5.5 Tráchtaireacht

Tá sé mar aidhm ag Líonra Séimeantach na Gaeilge a bheith cabhrach don úsáideoir ginearálta agus is é príomhchuspóir an aistriúcháin go mbeidh na sainmhínithe Gaeilge inléite agus sothuigthe. Rinneadh iarracht é sin a dhéanamh go feadh chumais. Déantar trácht anseo ar shaincheisteanna a tháinig chun cinn le linn an aistriúcháin.

5.5.1 Comhthéacs an Aistriúcháin

B’obair dúshlánach í don taighdeoir mar gheall ar an struchtúr éagsúil atá ag líonra séimeantach in áit gnáthfhoclóra. Thóg sé píosa ama chun dul i dtaithí ar dhéileáil le ceannfhocal a bhfuil bríonna éagsúla leis agus gan ach brí dhocht amháin a chur leis.  De ghnáth, nuair a dhéantar seiceáil ar cheannfhocal i bhfoclóir, bíonn gach brí agus úsáid a bhaineann leis liostaithe in ord uimhriúil faoin gceannfhocal sin. Ach mar a pléadh roimhe i gCaibidil 2 leis an sampla ‘aimsir’, bíonn tacar ar leith do gach ciall éagsúil i líonra séimeantach, agus caithfear cloí go docht leis an gciall amháin sin agus an ghluais Bhéarla á aistriú. Mar shampla, ba é an chéad smaoineamh a rith leis an taighdeoir le ‘luibh’ agus ‘lus’ sa sampla thíos ná plandaí cócaireachta agus leighis.

00017222 n luibh, lus, planda, fás plant, flora, plant life (botany) a living organism lacking the power of locomotion

Ach nuair a bhreathnaítear arís ar an gcoincheap de réir an Bhéarla, tuigtear go bhfuil brí i bhfad níos ginearálta i gceist sa tacar de chomhchiallaigh seo, i.e. fás glas i gcoitinne – luibheanna agus plandaí.

Cheap mé gur chóir tacar eile a bheith ann in LSG do ‘luibh’ agus do ‘lus’ a bheadh nasctha le Wordnet® faoin gceannfhocal Béarla ‘herb’, i.e. gaol hiopainmneach atá níos cúinge – cineál de phlanda. Rinne mé seiceáil ar ‘luibh’ in FGB agus bhí dhá bhrí leis i mBéarla – ‘herb’ agus ‘plant’.

Bhí an rud céanna tugtha in FOD. Sheiceáil mé ‘plant’ in EID – fuarthas ‘planda’ agus ‘fásra’ ach ní raibh ‘luibh’ luaite ann.

Sheiceáil mé ‘luibh’ in FBg agus is é an chéad mhíniú atá air ‘fás nó planda gan stoc adhmaid (mar atá i gcrann nó i dtor)’, an míniú is cirte agus is nádúrtha ó thaobh na Gaeilge de, dar leis an taighdeoir.

Sa leagan deiridh den tacar seo, chloígh mé leis an gciall leathan a bhí in Wordnet®: ‘(luibheolaíocht) orgánach beo gan cumas gluaiseachta’. Rinne mé nóta tráchta air, inar moladh sainmhíniú níos nádúrtha cosúil leis an gceann san Fhoclóir Beag. Rinneadh trácht freisin go mb’fhéidir go raibh an sainmhíniú Princeton ró-dhoiléir don cheannfhocal seo agus go n-oirfeadh ceannfhocal ginearálta cosúil le ‘fásra’ níos fearr dó.

5.5.1.1 Miondifríochtaí caolchúiseacha idir bhríonna

Bhí sé tábhachtach úsáid a bhaint as an suíomh cuardaigh Wordnet® ó am go ham chun soiléiriú a fháil ar bhrí an Bhéarla. Uaireanta bhí miondifríochtaí an-chaolchúiseacha idir na bríonna éagsúla a bhain leis an bhfocal céanna. Sa sampla thíos, ceapadh ar dtús go raibh ‘taibhse’ i gceist leis an gceannfhocal Béarla ‘apparition’, ach ní raibh an sainmhíniú Béarla chomh soiléir sin.

00050484 n taispeánadh

gníomh a bhaineann le nochtadh duine nó rud gan choinne

apparition

an act of appearing or becoming visible unexpectedly

Rinneadh cuardach ar ‘apparition’ in Wordnet® Search agus chonacthas 4 thacar de chomhchiallaigh ar an bhfocal (Fíor 6). Is é an ceann deireanach a bhain le mo chuid aistriúcháin féin.

Fíor 6: Torthaí Wordnet® Search ar ‘apparition’

Chabhraigh sé sin leis an mbrí bheacht a thuiscint níos fearr, agus d’aistrigh mé an Béarla mar ‘gníomh a bhaineann le nochtadh duine nó rud gan choinne’.

Uaireanta eile, áfach, fiú tar éis seiceáil a dhéanamh ar na ceannfhocail Bhéarla in Wordnet® agus OED, níor thuig mé go baileach an fáth go ndéantar idirdhealuithe chomh mion sin idir choincheapa. Is téarmaí iad sa sampla thíos a úsáidtear go minic i gcúrsaí dlí. Tuigtear don taighdeoir go bhfuil cúis áirithe leis an idirdhealú a thuigfeadh an saineolaí dlí. Rinneadh aistriúchán orthu de réir fhoclaíocht an Bhéarla.

00087218 n gabháil seilbhe

réadmhaoin duine a urghabháil agus a choinneáil go dtí go ndéanfar brabúis sa mhéid iomchuí.

sequestration, requisition

seizing property that belongs to someone else and holding it until profits pay the demand for which it was seized

00085829 n tochsal, athghabháil

maoin a urghabháil agus a choinneáil ina gheall go n-íocfar fiach nó do shásamh éilimh

distress, distraint

the seizure and holding of property as security for payment of a debt or satisfaction of a claim

Fuair mé an fhadhb chéanna le péire ceannfhocal eile, agus sa chás seo bhí sé deacair orm an sainmhíniú ciorclach a sheachaint agus gan athrá a dhéanamh ar na focail ‘tarraingt’ agus ‘tarlú’.

00115036 n tarraingt, iompar, tarlú, carraeireacht, sracadh

rud a iompar nó a tharlú

draw, haul, haulage

the act of drawing or hauling something

00115667 n tarraingt, tarlú

ualach a ghluaiseacht trí tharlú nó trí tharraingt air

draft, draught, drawing

the act of moving a load by drawing or pulling

Advertisements

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Google+

Is le do chuntas Google+ atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Ceangal le %s