5.5.2 Fadhbanna leis an mBuntéacs

Bhain an chuid is mó de na fadhbanna a bhí leis an mbuntéacs le cúrsaí séimeantacha nuair nár réitigh an sainmhíniú Béarla go hiomlán leis an gceannfhocal Gaeilge. Chuathas i gcomhairle le stiúrthóir LSG faoi na cásanna sin agus déantar cur síos anseo ar an treoir a fuarthas uaidh chun dul i ngleic leo.

5.5.2.1 Cialla in easnamh ó Wordnet®

I gcásanna áirithe, cheap an taighdeoir go raibh an sainmhíniú Béarla róshonrach don cheannfhocal. Sá chás thíos déantar tagairt do ‘airplane’ agus ‘pilot’, ach dar leis an taighdeoir d’fhéadfaí ‘tuirlingt éigeandála’ a bheith i gceist le nithe eile: balún te, faoileoir, agus araile. Fágadh amach na focail ‘eitleáin’ agus ‘ag an bpíolóta’ sa chéad dréacht den aistriúchán chun an bhrí a leathnú beagáinín, agus d’iarr an taighdeoir aiseolas ó stiúrthóir LSG faoi sin.

00052791 n tuirlingt éigeandála

tuirlingt eitleáin neamhsceidealta a dhéantar ar chúiseanna nach bhfuil aon neart ag an bpíolóta orthu (teip ar innill nó drochaimsir mar shampla)

forced landing, emergency landing

an unscheduled airplane landing that is made under circumstances (engine failure or adverse weather) not under the pilot’s control

Dar le Scannell ‘úsáideann siad an focal “eitleán” sa ghluais, agus mar sin déarfainn “is gá”, agus déarfainn gur bearna eile in Wordnet atá i gceist leis na cialla eile (spásaire, etc.) (ríomhphost 20 Iúil, 2010).

Bearna suntasach eile is ea an sampla thíos:

00043902 n poc

(daorchluiche) buille rathúil i gcomórtas aclaíochta (i ndaorchluiche go háirithe)

hit

(baseball) a successful stroke in an athletic contest (especially in baseball)

Scríobh mé nóta tráchta gur fearr ‘iománaíocht’ a chur le ‘poc’ seachas ‘daorchluiche’ ó thaobh chultúr na hÉireann de. Ach de bharr struchtúr na ngaolta séimeantacha atá ann, tugadh comhairle dom é a choinneáil mar atá:

‘Níos fearr cloí le “daorchluiche” anseo. Sa chás seo, tá an synset “hit” seo nasctha leis an synset “baseball”!  Mar sin, is fearr aistriúchán i ngar don bhuntéacs a dhéanamh – sa chás seo agus i gcásanna eile cosúil leis..’ (ibid).

Deir Scannell go réiteofar an cineál faidhbe sin amach anseo trí liosta de na bearnaí séimeantacha a bhí aimsithe a sheoladh chuig Princeton. Caithfear nasc nua, hit (hurling), a chur isteach don cheann thuas, mar shampla.

Is próiseas leanúnach é an mhapáil agus an nascadh de choincheapa éagsúla idir an dá líonra, agus cuidíonn an t-aistriúchán le bearnaí nó fabhtanna idir LSG agus Wordnet® a aithint agus a réitigh.

5.5.2.2 Mapáil mhíchruinn in LSG

Fuarthas dhá shainmhíniú Bhéarla a bhí mí-oiriúnach dá gceannfhocal mar nár réitigh brí an Bhéarla leis an gceannfhocal Gaeilge:

1.  Dar le FGB, ciallaíonn ‘an crúibín cam a thabhairt do dhuine’ breab a thabhairt, rud nach bhfuil aon baint ag an sainmhíniú Béarla leis. Seiceáladh ‘backhander’ in EID agus fuarthas ‘cúlbhoc’ agus ‘cúlbhéim’ le haghaidh ‘backhanded blow’.

00133160 n crúibín cam

cúlbhéim

backhander

a backhanded blow

2.  Seiceáladh ‘crapadh’ in FGB agus ní bhaineann sé le galar a tholgadh ach le ‘contraction’, nó  shrinkage’. Is é an chiall a thugann FBg air ‘éirí nó a dhéanamh níos lú, giortú (muinchillí a chrapadh, do chosa a chrapadh; chrap sé sa níochán); seargadh (craptha le haois, le fuacht).’ (an Foclóir Beag: 1991:106)

00077981 n crapadh

galar a tholgadh

catching, contractingbecoming infected

D’fhiafraigh mé den stiúrthóir LSG ar chóir an míniú ceart a thabhairt ar na ceannfhocail Ghaeilge agus neamhaird a dhéanamh don sainmhíniú Béarla. Arís, ar mhaithe lena chuid oibre féin ar struchtúr an LSG, mhol sé aistriúchán a dhéanamh ar an mBéarla míchruinn mar atá sé agus dheiseodh sé an fhadhb mapála é féin amach anseo.

Mhínigh Scannell gurb é an príomhrud atá ag teastáil ón gcéim aistriúcháin ná ‘aistriúchán nádúrtha simplí ar chiall an synset *Béarla*’.  Is céim eile an foclóir aonteangach a chur in eagar: i.e. (an mhapáil a cheartú, bearnaí séimeantacha a líonadh isteach, etc. ) atá neamhspleách ar aistriúchán ar na gluaiseanna. Baineann an obair sin le Scannell mar ríomhchláraitheoir ar a chuid chód den chuid is mó.

Chun taifead a choinneáil ar earráidí agus ar nótaí tráchta don obair aistriúcháin ar LSG, chruthaigh sé leathanach idirlín do ‘shaincheisteanna’  inar féidir iontráil a dhéanamh do chásanna ar leith de réir mar a thagann siad chun cinn. Tá sé ar fáil ar: http://code.google.com/p/wordnet-gaeilge/issues/list, agus ní gá ach cliceáil ar ‘New Issue’ chun tuairisc a chur faoi iontráil nua.

Dar leis an taighdeoir, baineadh tairbhe as na deacrachtaí agus as na fabhtanna a bhí sa téacs, mar gur oibríodh amach treoracha níos soiléire agus córas níos fearr d’aistritheoirí eile a oibreoidh ar an tionscadal amach anseo.

5.5.2.3 Comhchiallaigh in easnamh

Chuidigh an próiseas aistriúcháin le teacht ar fhocail eile a d’fhéadfaí cur le tacair áirithe de chomhchiallaigh atá ann cheana. Tugtar samplaí anseo ina bhfuil na focail atá ceaptha a bheith comhchiallmhar sa cholún deiridh den tábla thíos:

00029378 n rud, cás, imeacht, cúrsa, eachtra, tarlú, teagmhas

teagmhas éigin a tharlaíonn ag áit agus ag am áirithe

event

something that happens at a given place and time

ócáid

(teanga bheo)

00050195 n teacht amach

duine nó rud a thaispeáint; teacht i láthair go poiblí

appearance

the act of appearing in public view

nochtadh(FGB)
00059895 n cor

sciorradh beag i leataobh chun buille nó rud a sheachaint

dodge

a quick evasive movement

gearradh,sciuird

(focal.ie)

Seoladh chuig grúpa oibre LSG liosta do 23 tacar de chomhchiallaigh le moltaí d’fhocail eile agus nóta beaga tráchta curtha leo. Cuirfear na moltaí sin ar leathanach na ‘Saincheisteanna’  faoi theidil ‘Enhancement’ agus beidh siad le faomhadh amach anseo.

Fíor 7: Saincheisteanna: Aistriúchán LSG (leathanach Google Code )

Sa chaoi sin beidh aistritheoirí in ann aon moladh nó deacracht a bhainfeadh le ceannfhocal áirithe a thuairisciú. D’fhéadfaí na ceisteanna a chíoradh go mion i measc aistritheoirí eile ar líne. Ag brath ar an bplé sin agus comhairle ó shaineolaí teanga, réiteofaí na tacair de chomhchiallaigh in LSG de réir mar is cuí.

Advertisements

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Google+

Is le do chuntas Google+ atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Ceangal le %s