5.5.3 Dul na Gaeilge

Sampla an-mhaith de Ghaeilge atá simplí, soiléir agus soléite is ea an stíl atá ar na mínithe san Fhoclóir Beag. Tá nádúr agus blas na Gaeilge orthu freisin. Rinneadh iarracht stíl chomhchosúil leis a chleachtadh chomh fada agus a bhí sé ceadaithe de réir an tionscadail seo.

Thosaigh cuid mhaith de na sainmhínithe Béarla le ráiteas ar nós ‘the act of’ nó ‘the action of’ agus an t-ainmbhriathar ina dhiaidh sin. D’fhéadfaí é sin a aistriú ag baint úsáid as ‘an gníomh’ nó ‘an gníomhú’ ach cheap an taighdeoir go mbeadh sé níos nádúrtha gan é a aistriú i bhformhór na sainmhínithe. Tugtar roinnt samplaí anseo:

00042541 n breith

leanbh a thabhairt ar an saol

delivery, obstetrical delivery

the act of delivering a child

00042757 n fágáil, dul, dul amach, imeacht, imeacht amach

imeacht ó áit nó ó rud

departure, going, going away, leaving

the act of departing

00043195 n teacht, fionnadh

rud éigin a aimsiú nó a fháil amach

discovery, find, uncovering

the act of discovering something

I gcásanna eile, áfach, cheap an taighdeoir go mba chóir an focal ‘gníomh’ a chur isteach. Sa ghluais thíos, mar shampla, bheadh cuma aisteach ar ‘seachaint go mbéarfaí ar dhuine’

00059376 n cor

gníomh a sheachnaíonn breith ar dhuine (trí ghliceas go háirithe)

slip, elusion, eluding

the act of avoiding capture (especially by cunning)

Agus sa chás thíos, dá gcuirfí go simplí é – ‘duine nó rud a chur amuigh leis féin’, bheadh ciall bhriathartha seachas ciall an ainmfhocail ann.

00035891 n coimhthiú

gníomh a chuireann duine nó rud amuigh leis féin gan chomrádaithe; gníomh a chuireann faoi deara go mbeadh duine nó rud eascairdiúil

alienation

the action of alienating; the action of causing to become unfriendly

Bhí bealach deas i bhfoclóir EID chun an ghluais thíos ‘getaway’ a aistriú ‘an cor gearr a thabhairt do lucht tóra’. Fuarthas treoir ón stiúrthóir gur féidir nathanna cainte, nó eolas breise ar mhaithe le Gaeilge shoiléir, a chur ann chomh maith leis an aistriúchán ar Bhéarla Wordnet®. Ach, go raibh sé ríthábhachtach go dtiocfadh an nath nó an t-eolas sin go hiomlán le brí Wordnet® ar an gceannfhocal, agus ar aon focal comhchiallmhar leis dá mbeadh a leithéid ann sa tacar freisin.

00060201 n éalú

teitheadh go tapa as áit (mar a dhéanann coirpigh); an cor gearr a thabhairt do lucht tóra

getaway, lam

a rapid escape (as by criminals)

D’fhonn a bheith soiléir i nGaeilge, agus tar éis seiceáil a dhéanamh in Wordnet®, cuireadh an t-eolas breise ‘go dtí go bhfágtar a riain air’ leis an ngluais ‘múnlú’.

00113532 n múnlú

rud amháin a bhrú sa mhullach ar nó isteach ar dhromchla rud eile go dtí go bhfágtar a riain air

impression

the act of pressing one thing on or into the surface of another

Ní hionann líonra séimeantach agus foclóirín simplí, áfach. Bhain srianta áirithe leis an aistriúchán agus bhí sé deacair Gaeilge nádúrtha a aimsiú i gcónaí, go háirithe do cheannfhocail a raibh teibíocht ag baint leo. Cuir i gcás:

00024720 n dul, dóigh, staid, eagar, aiste, riocht, cruth, inneall, bail, toisc

an chaoi ina bhfuil ní éigin i ndáil lena imthosca agus lena phríomhthréithe

state

the way something is with respect to its main attributes

Thuigfí an bhrí atá i gceist leis an gceannfhocal ‘dul’ óna chomhchiallaigh eile atá in éineacht leis sa tacar seo: ‘dóigh’ ‘staid’…‘bail’ agus eile. De réir ghnás an fhoclóra aonteangaigh, áfach, ba chóir cur síos beacht a dhéanamh ar an gciall amháin sin i bhfrása. Ar mhaithe le cruinneas, úsáidtear stíl sách teicniúil agus nósmhar i gcumadh sainmhínithe.

Níl mórán téacs den sórt sin ar fáil i nGaeilge sna foclóirí atá ann. In EID mar shampla, cuirtear míniú Gaeilge ar an bhfocal ‘state’ trí chomhchiallaigh a lua ar dtús: ‘bail’, ‘riocht’ agus ‘staid’, agus ansin tugtar go leor samplaí úsáide. Ní thugtar míniú ar an bhfocal trí chur síos a dhéanamh air i bhfocail eile.  Is é an treoir a fuarthas ó stiúrthóir LSG ná gur fearr cloí leis an mBéarla i gcásanna mar sin agus d’fhéadfaí foclaíocht an aistriúcháin a fheabhsú ag céim eile eagarthóireachta amach anseo. (ríomhphost 20 Iúil 2010) Rinne mé seiceáil ar ‘state’ in OED, agus bheartaigh mé ‘i ndáil lena imthosca’ a chur san áireamh sa sainmhíniú Gaeilge ó bhí ‘circumstances’ luaite leis an gciall sin ar ‘state’ in OED.

Sampla eile den teibíocht sin sa Bhéarla is ea an focal ‘eintiteas’. Níl sé ar fáil in FGB. Tugtar ‘beith’ agus ‘eiseadh’ ar ‘entity’ in EID. Tugtar ‘beith’ agus ‘aonán’ air in focal.ie. Rinneadh seiceáil in www.achtanna.ie agus tá ‘eintiteas’ in úsáid go forleathan do ‘entity’ in achtanna uile an stáit.

00001740 n eintiteas, aonán, beith

an ní a bhraitear, nó is eol a bheith faoi, nó a ghlactar mar thátal faoi, go mbíonn a bheithsine féin aige (beo nó neamhbheo)

entity

that which is perceived or known or inferred to have its own distinct existence (living or nonliving)

Cheap an taighdeoir ar dtús nach raibh gá le haistriúchán iomlán a dhéanamh ar ‘or known or inferred’ mar bhí cuma chasta mhínádúrtha air. Ach cloíodh leis an gcur síos casta Béarla, óir is téarma coitianta dlí é agus measadh go mbeadh tábhacht ar leith ag baint leis an bhfoclaíocht.

Advertisements

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Google+

Is le do chuntas Google+ atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Ceangal le %s